نگاهی گذرا به آب و هوای استان در پاییز و زمستان 1404
سال 1404 در شرایطی به پایان رسید که نزدیک به نود درصد از مساحت استان همدان بر اساس شاخص خشکسالی SPEI در دوره ده ساله درگیر درجات مختلفی از خشکسالی بوده است. بر این اساس نزدیک به بیست درصد از پهنه استان درگیر خشکسالی بسیار شدید، بیست درصد از پهنه درگیر خشکسالی شدید، سی درصد درگیر خشکسالی متوسط، نزدیک به بیست درصد از مساحت استان درگیر خشکسالی خفیف بوده و تنها کمی بیش از ده درصد از مساحت استان در شرایط نرمال و یا ترسالی ضعیف قرار داشته اند. در این شرایط نگاهی گذرا به وضعیت دما و بارش استان تا پایان فصل زمستان و همچنین چشم انداز تغییرات این دو کمیت در بهار پیش رو می تواند سودمند باشد. برای این که نگاهی جامع و دقیقتر به کمیت بارش داشته باشیم در این گزارش، داده های بارش پهنه ای را به کار برده ایم که در آن به جای استفاده از داده های یک ایستگاه نمونه، از داده های تمام ایستگاه های شبکه پایش هواشناسی در سطح استان استفاده کرده ایم.
همان گونه که می دانیم پاییز 1404 با کمترین مقدار بارندگی در سرتاسر نقاط استان همدان همراه بود. اگر چه رخداد بارش در فصل زمستان مطابق پیش بینی های فصلی سازمان هواشناسی کشور، در بازه مقادیر نرمال و حتی اندکی فراتر از نرمال پیش رفت، اما این بارشها هم نتوانست کسری بارش فصل پاییز را جبران کند. بر پایه داده های بلند مدت بارش در شبکه ایستگاه های هواشناسی استان، مجموع بارش مورد انتظار در فصلهای پاییز و زمستان 211 میلیمتر است. این در حالی است که میانگین بارندگی های ثبت شده در ایستگاه های استان از ابتدای سال آبی تا پایان فصل زمستان به 169 میلیمتر رسیده است. بنابراین در شش ماه سپری شده از سال آبی جاری، استان همدان با 42 میلیمتر کسری بارش (معادل 20 درصد بارش مورد انتظار) روبرو بوده است. این کسری بارش در شرایطی رخ داد که وضعیت کلی کشور به نسبت، از استان همدان بهتر بوده است. بارندگی کلی کشور به واسطه بارشهای مناسب در مناطق جنوبی کشور، در مقایسه با آمار بلند مدت تنها سه درصد کاهش یافته است.
اما در کنار کاهش بارندگی، باید افزایش دما را نیز به عنوان یک عامل مهم و تاثیرگذار بر منابع آب در نظر بگیریم. میانگین دمای استان در دو فصل پاییز و زمستان 6.4 درجه سانتیگراد بوده که در مقایسه با آمار بلند مدت 1.8 درجه افزایش را نشان می دهد. اگر این نگاه را تنها به فصل زمستان محدود کنیم تغییرات چشمگیرتر خواهد بود. در سه ماهه زمستان 1404 میانگین دمای استان 3.1 درجه سانتیگراد بوده که در مقایسه با داده های آماری بلند مدت از افزایش 2.4 درجه ای دما حکایت دارد. از سوی دیگر داده های سنجش از دور و اطلاعات ماهواره ای نشان می دهند که سطح پوشش برف نیز در استان نسبت به مقادیر بلند مدت آن کاهش یافته است. کاهش سطح پوشش برف به طور طبیعی به کاهش مقدار و ماندگاری روان آبهای سطحی در فصل بهار می انجامد.
بنابراین پس از گذشت شش ماه از سال آبی 1404-1405 می توان گفت استان همدان در این بازه زمانی در مجموع با افزایش دما و کسری در میزان بارش دریافتی روبرو بوده است. نتیجه ای که نیاز به صرفه جویی در مصرف آب را بیش از پیش نمایان می کند. اما بررسی چشم انداز تغییرات بارش و دما در فصل بهار نیز می تواند برای ما راهگشا باشد. اگرچه بر اساس پیش بینی فصلی سازمان هواشناسی کشور، بارش بهاره کشور به بیشتر از نرمال گرایش دارد، اما در استان همدان به احتمال بسیار زیاد بارشها در محدوده نرمال خواهد بود. بر همین اساس میانگین دمای استان نیز در فصل بهار تا یک درجه سانتیگراد گرمتر از نرمال خواهد بود. با در نظر گرفتن تمام این موارد می توان گفت با توجه به کسری بارش به جا مانده از پاییز گذشته، در ماههای پیش رو چالش کمبود آب همچنان یکی از چالشهای استان خواهد بود که می بایست با صرفه جویی و برنامه ریزی مناسب همچون سالهای گذشته از آن گذر کنیم.
دکتر مهدی رضایی، مدیر کل هواشناسی استان
